Terug naar het verleden
Waar feiten, herinneringen en belevingen worden.



V.l.n.r. Bé van der Weide, Jacko Fleurke, Bep Maarleveld, Jan Maarleveld,
Ysbrand van der Weide en Bert Wessel


Interview Radio Loco: Klik hier!


Jan Maarleveld.
J.D. (Jan) Maarleveld, geboren op 5 september 1937 in Amsterdam is na de hongerwinter in 1945 net iets buiten Coevorden met een paardenwagen afgezet bij een boerderij en ondergebracht bij een boerengezin. Hij is inmiddels al een keer naar Coevorden geweest, maar kon geen aanknopingspunten vinden. Door het internet is in 2008 contact ontstaan met de mensen achter herdenking.nl. Vele mailtjes verder gingen we na vierenzestig jaar op zaterdag 26 september 2009 in de gerestaureerde Dodge van Jacko Fleurke nogmaals op zoek. We hebben de omgeving gevonden, maar nog niet de plek, die Jan zo dierbaar is geweest. We hebben daarom de hulp nodig van de Coevorder en Daler bevolking.

We zijn door middel van uitsluitingen op basis van de informatie die we gekregen hebben tot de conclusie gekomen dat het om een eenvoudige boerderij geweest moet zijn, die rondom het Zwindersche kanaal staat of heeft gestaan. Aan de overkant van het kanaal was een gebied waar turf gestoken werd. In de omgeving van Coevorden was in dat gebied turf. We hebben het vermoeden dat de boerderijen van Van der Vinne, Salomons en Fleurke te grote boerderijen waren en onze gedachten gaan nu uit naar het pad dat vanaf de buurtschap Vossebelt overgaat in de Berkmeerweg richting Dalerpeel. Er zijn een paar herinneringen, waaraan getoetst kan worden.

a. de boerderij stond dicht bij de weg, voor de boerderij een tuin.
b. de ingang met klompenhok was aan de rechterzijde van de boerderij als je ervoor staat.
c. tegenover het klompenhok was een put.
d. het opvanggezin bestond uit 2 ouders, een zoon 10 en twee oudere,ongeveer, 18 jarige dochters.
e. het gezin was gelovig en ging linksaf naar de kerk.
f. achter de boerderij was een diep, stroom op 1.5 kilometer afstand waar in gezwommen werd.
g. de boerderij had een koeienstal, een paardenstal en daarachter een hooizolder.
h. achter de boerderij op grote afstand waren Duitse groepen soldaten te zien.

Welke situatie komt het dichtste bij een plek in dit gebied? Wie herinnert zich dit?

Gezinsachtergrond.
Jan is geboren uit vader Barend Maarleveld, geboren 25 oktober 1915 te Amsterdam, overleden 15 september 1989 en moeder Catharina van Jole, geboren 13 juli 1918 te Amsterdam, overleden 23 december 1952. De ouders zijn gehuwd op 20 mei 1936. Het gezin bestond uit 4 mensen, waaronder dochter Wilhelmina Catharina die geboren is op 1 augustus 1936.

Het vertrek.
Door zijn ouders werd hij 's ochtends naar de Ruijterkade in Amsterdam gebracht, daar lag een schip aan de steiger aangemeerd. Overdag en 's nachts zijn zij naar alle waarschijnlijkheid via Hasselt naar Dedemsvaart gevaren, waar ze via een paardenwagen richting Coevorden zijn vertrokken. Onderweg zijn ze meerdere malen beschoten, de kogels ketsten op de luiken af.Deze verhalen sluiten aan met de verhalen van andere evacués uit Amsterdam.

De reis rondom Coevorden.
Jan herinnert zich de smalle wegen en met name de bruggen waar ze iedere keer tegen werden gehouden door een groepje van vier Duitse soldaten, vaak werd er bij zo'n brug een kind uit de kar gehaald en overgedragen aan een boer. De bruggetjes waren bruggen met een contra gewicht. De kinderen kwam tegen middag bij de boeren aan.


In zijn beleving was Jan het vierde kind dat uit mocht stappen. Zijn opvangouders waren boeren, ze hadden twee dochters van ongeveer achttien jaar en een zoon van Jan's leeftijd. Hoewel Jan niet gelovig is opgevoed , was het vanzelfsprekend dat hij zondag's met het hele gezin naar de kerk ging. Aangezien hij geen kruisje hoefde te slaan, gaan we ervan uit dat hij in een Gereformeerd of Nederlands Hervormd gezin is opgenomen geweest.

Als het gezin naar de kerk ging, gingen ze linksaf van hun erf. De boerderij woning lag aan aan de straatkant met een tuin ervoor. De ingang van het huis was in het midden aan de rechterzijde met een groot klompenhok. Er was een grote parkeerplaats met een waterput. De boerderij was lang, koeienstal, paardenstal en hooizolder. Aan de andere kant van het kanaal werden er de door de boer vaak turf gestoken, de jongens moesten dan stapelen. Dit gegeven wijst naar het gebied van het Zwindersche kanaal.

Een gegeven is ook dat hij altijd linksaf sloeg om naar de kerk te gaan, dat betekent dat hij ten zuiden van Coevorden aan de noordkant van de Lutterhoofdwijk, of aan de oostkant van het Zwindersche kanaal of aan de zuidkant van het Alte Picardie kanaal moet zijn ondergebracht. In de zomermaanden werd er gehooid en gezwommen in de sloten achter in de weilanden. In de verte zagen de jongens vaak groepen van Duitse soldaten voorbij trekken.De sloten achter de weilanden, of was het een van de kleine riviertjes, zoals Loodiep, Drostendiep of Schoonebeekerdiep?, waren de plekken waar de jongens, maar ook de “Moffen” zwommen.Het water was geelbruin en de ongeveer 10 meter breed.

Het was erg stil rondom de boerderij, geen kogels of puinhopen in de buurt. Wel waren er op ongeveer 1 kilometer afstand Duitsers in de weilanden gelegerd. In de hooiberg van de boer waren twee Duitsers verstopt die uit een kamp waren gevlucht, waarschijnlijk waren dit deserteurs. Jan moest ze dagelijks eten geven.

Na de oorlog.
Na maanden is de boer nog bij de familie in Amsterdam, tijdens een bezoek aan de RAI (landbouwtentoonstelling), geweest om het bestek van Jan terug te brengen, dat werd zeer gewaardeerd.


Het bezoek van Jan Maarleveld en zijn echtgenote Bep.

Zaterdag 26 september 2009
10:30 uur Ontvangst met koffie en cake in www.museumcoevorden.nl aan de Haven 6.
11:00 uur Vertrek met Canadese Dodge van Jacko Fleurke http://jackofleurke.herdenking.nl
12:45 uur Terugkomst in het museum van Coevorden
13:00 uur Eenvoudige lunch met broodjes, koffie en thee.
13:30 uur Einde bijeenkomst.

Betrokkenen.
Heer en mevrouw Maarleveld uit Amsterdam
Bert Wessel uit Enschede en oud-Coevordenaar
Jacko Fleurke, eigenaar en chauffeur Canadese Dodge.
Jolanda en Martin Duizendstra. (fotografen)
Ysbrand van der Weide (Radio Loco)


Een kort belevingsverslag van het bezoek van Jan Maarleveld door B. van der Weide.

Het is zaterdagmorgen zesentwintig september, zes uur 's morgens. De wekker gaat af in centrum van Hoogeveen, sinds 2007 onze geregistreerde woon- en verblijfplaats. Het begin van een dag die voor mij een laatste rondrit met de Dodge van Jacko Fleurke in het kader van Coevorden in WWII inhield. Na een eerste kop koffie, een boterham en enkele overpeinzingen, stapte ik in mijn bolide om vervolgens naar Emmen af te reizen om aldaar rond een uur of acht wat zaken te regelen voor de rest van de dag na de rondrit. Terug naar Hoogeveen om de krentenbollen, de sesambollen en de witte bollen te kunnen gaan beleggen met ham en kaas. Zoiets doe je niet een dag van te voren, dat doe je op het moment suprême. Gasten zijn gasten en het komt niet alle dagen voor dat een voormalig hongerkind op zoek is naar zijn oorlogsherinneringen in de Coevorder omgeving.

Het is tien uur. Dankbaar voor de jarenlange gastvrijheid van het stedelijk museum, die ik als uitvalsbasis mocht gebruiken voor al mijn activiteiten op WWII gebied, zet ik de kopjes en de koffie vast klaar de voor de groep mensen die deze laatste dag gaan meemaken. In gedachten ga ik de meest bijzondere ontvangsten nog eens langs. Jaap Moddejongen, de naar Australië geëmigreerde Coevordenaar die mijn opa gevonden heeft onder het puin van de gebombardeerde strocartonfabriek, de hongerkinderen in 2007, Hans Hogerheijde, waarmee wij zijn hele route in 1945 mee hebben gevolgd vanaf Amsterdam, via Hasselt naar Coevorden. De helm van Jan Benjamins die we terug hebben geplaatst bij zijn graf, de ontvangst van Jan van Weerden, alias Wim van Buuren, Evacuee Ton Bom, het broertje van de door geallieerde kogels omgekomen Boudewijn Bom. Met een gemengd, maar goed gevoel kijk ik naar buiten en zie daar twee mensen van over de, in mijn beleving, zestig jaar staan. Dat moeten ze zijn, maar ze lijken me erg jong!

Ze staan te praten met een rijzige man op leeftijd, wit haar, dat moet haast Bert Wessel zijn, het jongetje uit de Molenstraat. In 2007 nog geknikkerd met Hans Hogerheijde, het potje dat nooit afgemaakt is in 1945, werd toen alsnog afgemaakt. Sinds jaar en dag woont hij in Enschede, maar is en blijft het jochie uit de Molenstraat.

Ik loop naar buiten en heet de mensen alvast welkom, ze staan er al een poosje en al veel eerder dan de planning. Het is een prachtige dag, temperatuur rond twintig graden en een zon die ons stralend verwelkomt. In de verte horen we een motorgeluid van een historisch voertuig! De Dodge van Jacko Fleurke komt in zicht en parkeert naast het museum.

De fotografen Martin en Jolanda Duizendstra voegen zich bij de groep en ook Ysbrand van der Weide (vrijwilliger bij Radio Loco), in de verte familie en door het bombardement van 21 februari 1944 ook verbonden met ondergetekende door gezamenlijke relaties die het meegemaakt hebben, sluit zich aan.

Middels een korte inleiding wordt het al gauw gezellig en kan de dag op zich niet meer stuk, ook al zouden we niets vinden. Het gevoel er alles aan te hebben gedaan, is ons uitgangspunt.

Stipt 11:00 uur met militaire precisie vertrekken we in de Dodge naar de synagoge in de Kerkstraat, rijden via de Spoorsingel met aan de rechterkant de destijds gebombardeerde strocartonfabriek, langs het monumentje van de gasfabriek rijden we door de Bentheimerstraat naar de Bentheimerbrug en rijden door de Eendrachtstraat naar het voormalige Douanekantoor waar de Canadese soldaten Brampton en Cliff door een aanvalsactie van een jonge Duitse soldaat om het leven zijn gekomen. We vervolgen onze weg naar het Alte Picardiekanaal waar Jan niet ondergebracht kan zijn geweest, maar wel even willen laten zien dat we het bekeken hebben. De enige overgebleven kazemat in Coevorden, laten we links achter ons liggen en gaan via de Eendrachtstraat naar de Gramsbergerstraat waar de Canadese bevrijders hun tanks hadden opgesteld. Door de Gramsbergerstraat, langs de voormalige aardappelmeelfabriek, ook gebombardeerd op 21 februari 1944, rijden we richting buurtschap Klooster om de situatie bij de Lutterhoofdwijk te aanschouwen. Ook hier kan het niet geweest zijn op basis van de herinneringen van Jan. We vertellen over het stand houden van een aantal gemobiliseerde militairen, met 1200 patronen in de vroege morgen van 10 mei 1940 en rijden vervolgens door de lintbebouwing van het dorpje Steenwijksmoer richting het gebied rond het Zwindersche kanaal.

Het is een luidruchtige uitwisseling van ervaringen in de Dodge. Het is bijzonder. Een aantal, eigenlijk vreemden voor elkaar, zomaar bijeengebracht door de Tweede Wereldoorlog. We stoppen bij de boerderij van Hartemink en het verhaal van de beide omgebrachte broers wordt verteld.We rijden door naar de boerderijen van Salomons en van der Vinne en komen tot stilstand bij de huidige bewoner van de boerderij van Salomons, de heer Egbert Ballast. We hadden de hoop dat het hier zou zijn, maar herinneringen uitwisselend komen we tot de conclusie dat het wel in de buurt moet zijn, maar niet op deze boerderij. Het lijkt erop dat het toch iets meer richting Steenwijksmoer / Dalerpeel moet zijn geweest.

We rijden terug naar de Nederlandse Hervormde kerk in Dalen om ook uit te sluiten dat het deze kerk in Dalen geweest zou moeten zijn, wat ook inderdaad het geval is. Over beklinkerde wegen vervolgen we onze weg langs de katholieke begraafplaats aan de Looweg. “Wat gij nu zijt, was ik voor dezen. Wat ik nu ben, zult gij dra wezen.”

Door het van Heutszpark, rijden we richting de watertoren en komen bij het huis van de heer Driessen, compagnon van directeur de Muinck Keizer van de voormalige strocartonfabriek in de stad Coevorden. Een bijzonder houten huis, waar tijdens de bezetting de Duitsers kwartier gehouden hebben. Langs het verzetsmonument, rijden we richting de Gereformeerde kerk, waarvan Jan aangeeft dat dit de kerk zou kunnen zijn, het lijkt er heel erg op!

We gaan terug naar het museum en evalueren onder het genot van koffie en broodjes onze reis. Ysbrand interviewt Jan en ondergetekende en we besluiten dat we een oproep doen aan de bevolking van Dalen en Coevorden om ons te helpen via radio en kabelkrant.

Met een goed gevoel, concluderen we dat de zoektocht nu eigenlijk pas begint!

De laatste rondrit.

De site www.herdenking.nl is ontstaan uit een eerbetoon aan mijn grootvader Wiecher Pool, omgekomen tijdens het bombardement op 21 februrari 1944. In 1994 is er een herdenking geweest, die geleid heeft tot een plaquette aan de voorzijde van de voormalige strocartonfabriek, in de oorlog de “holtiesfabriek” genoemd omdat er houtjes werden gehakt voor gasgeneratoren die de Duitse bezetter gebruikten op hun voertuigen.

Inmiddels zijn wij nu 15 jaar verder, ik heb mijn grootvader en tijdens deze zoektocht ook mijzelf en mijn bestemming gevonden, waardoor ik oude zaken moet gaan loslaten. herdenking.nl zal blijven bestaan als virtueel monument, technisch vernieuwd en verder uitgebreid worden met details, maar op een lager tempo dan tot nu toe is gebeurd. Er zullen geen lezingen en rondritten meer georganiseerd worden.

Ik ben dankbaar voor alle enthousiaste hulp en inzet, die de mensen hebben getoond tijdens mijn persoonlijke zoektocht in de afgelopen 15 jaar!
Met name Jacko, die de laatste jaren de bijeenkomsten tot onvergetelijke ervaringen heeft gemaakt!

Be(rend) van der Weide, 27 september 2009